©2009-2017 Vanekerblazers, designed by Jaap Hazewinkel
Vanekerblazers “het
midwinterhoornblazen”


Een midwinterhoorn is een oud blaasinstrument dat heden ten
dage nog wordt gebruikt in Twente en de Achterhoek en op
sommige plaatsen in Duitsland vlak over de grens. Het lijkt het
meest op een alpenhoorn. Het is een licht gebogen hoorn van
berken- elzen- of wilgenhout, op ambachtelijke manier gemaakt
met een mondstuk, de hap, van vlierhout of een andere
houtsoort, waarop een monotone melodie wordt geblazen, soms
boven een waterput. Men blaast meestal als het schemert. Het
geluid draagt ver. Het is vooral in de schemering een stemmig
geluid. In Twente en de Achterhoek wordt alleen geblazen tussen
de eerste zondag van de Advent ("anbloazen") en Driekoningen
(6 januari, "afbloazen").

Hoewel de hoorn van hout is gemaakt, wordt hij gerekend tot de
koperen blaasinstrumenten. De toon wordt gevormd door de
spanning van de lippen. Er kunnen dan ook alleen natuurtonen
worden voortgebracht.

Geschiedenis
Het gebruik heeft volgens de algemene opinie zijn oorsprong in de
Germaanse joelfeesten, de feesten die zich afspeelden rond de
midwinter-zonnewende (21 december). De voorloper van de
midwinterhoorn, de ossenhoorn, werd rond die tijd geblazen om
de God Odin of Wodan te helpen bij zijn jacht op de wolf Fenrir,
die de zon verslindt waardoor het altijd donker zal zijn. Als Wodan
er in slaagt de Fenrir te verjagen, dan zou het licht terug kunnen
komen.

Zowel de ossenhoorn als de midwinterhoorn werden ook als
communicatiemiddel gebruikt. Zo is Drenthe de boerhoorn bekend.
Deze werd door de boerrichter, die aan het hoofd van de
boerschop stond, gebruikt om de boeren bijeen te roepen. Van de
midwinterhoorn is onder andere bekend dat hij in de grensstreek
gebruikt werd om smokkelaars te waarschuwen voor de politie.
Ook in de Tweede Wereldoorlog werd de midwinterhoorn gebruikt
als communicatiemiddel om te waarschuwen als de Duitsers in
aantocht waren.

Tegenwoordig
Zoals zovele tradities is het midwinterhoornblazen gekerstend. Nu
speelt men om de geboorte van Jezus aan te kondigen.

In Twente en de Achterhoek worden tegenwoordig tussen de
eerste zondag van de Advent en Driekoningen (6 januari)
demonstraties midwinterhoornblazen gegeven en zijn er elk jaar
speciale wandeltochten waar op diverse plaatsen blazers staan
opgesteld. De blazers spelen om beurten, het is niet correct te
blazen als een andere blazer speelt. De Vanekerblazers spelen in
deze Adventstijd op vrijdag en zondag bij Kleinsman aan de
Weerseloseweg 356 te Enschede

De uitdrukking in Twente voor het geluid is: n oaldn roop (=de
oude roep).

Vervaardiging
Een midwinterhoorn wordt gemaakt van een berken- elzen- of
wilgenstam die al van nature een bepaalde kromming heeft. Na
het schillen van de bast wordt de stam in twee delen gezaagd en
over de gehele lengte uitgehold. Als mondstuk wordt een klein
stukje speciaal gesneden vlierhout of een andere houtsoort
gebruikt, waarvan de kern makkelijk verwijderd kan worden. Het
mondstuk, de hap, wordt schuin afgesneden, zodat er tegen de
zijkant van de hoorn wordt geblazen. Ook komen er
mondstukken voor die bijna recht zijn afgesneden en waar de
lippen meer voor de hap zitten.
Er bestaan "droge" hoorns en "natte" hoorns.
Bij droge hoorns zijn de twee hoornhelften met houtlijm weer met
elkaar verbonden. Bij natte hoorns legt men op de zaagsnede een
mattenbies en worden de hoornhelften met hoepels van bies
tegen elkaar gebonden. Om ze luchtdicht te krijgen worden deze
hoorns daarna in een waterput gehangen, zodat door het
opzwellen van bies en hout alle naden zich luchtdicht sluiten. Deze
hoorn moet ook onder water bewaard worden. Dit is ook de
reden dat er boven een put wordt geblazen.